1. Uzależnienie od alkoholu jest chorobą, co oznacza, że musi być leczona. Z faktu, iż jest to choroba wynika również możliwość diagnozowania (rozpoznawania) uzależnienia na podstawie zespołu konkretnych objawów. Podstawowym systemem diagnostycznym, do którego odwołuje się poniższy program jest ICD-10, chociaż terapeuci powinni zapoznać się także z innymi systemami diagnostycznymi. Objawy uzależnienia wg ICD-10 to:

2. Aby zrozumieć mechanizm patogenezy uzależnienia w wystarczającym stopniu, aby móc efektywnie leczyć osoby uzależnione pomocne są koncepcje opisujące psychologiczne mechanizmy uzależnienia. Użyteczną koncepcją w tym zakresie jest koncepcja psychologicznych mechanizmów uzależnienia autorstwa Jerzego Mellibrudy. Zakłada ona występowanie następujących mechanizmów:

• nałogowego regulowania uczuć, którego istotą jest zastąpienie naturalnej, regulacyjnej roli własnej aktywności człowieka przez regulację chemiczną;

• mechanizmu iluzji zaprzeczeń, działającego w sferze poznawczej, będący w gruncie rzeczy systemem innych mechanizmów obronnych, takich jak racjonalizacja, minimalizacja, intelektualizacja etc. którego głównym celem jest ochrona dalszego picia i obrona poczucia własnej wartości;

• mechanizm rozpraszania i rozdwajania JA, który to mechanizm działając w strukturze JA prowadzi do destrukcyjnych zmian w tym obszarze.

3. Uzależnienie  to choroba bio-psycho-społeczna, co oznacza, że w jej wyniku następują u człowieka niekorzystne zmiany zarówno w sferze somatycznej, psychologicznej jak i społecznej. Z tego wynika konieczność udzielenia całościowej pomocy osobie uzależnionej, zarówno od strony psychologicznej, fizycznej jak i społecznej. Na powstawanie uzależnienia ma wpływ kilka czynników - predyspozycje biologiczne, osobowościowe, społeczne. Przyjmowanie substancji psychoaktywnych czy nadużywanie alkoholu w pewnym momencie zaczyna przybierać formę równoważenia nieprawidłowości rodzinnych. Poprzez częste picie alkoholu może dojść do powstania uzależnienia. Na deficyty w funkcjonowaniu człowieka w różnych sferach jego życia nakładają się następnie psychologiczne mechanizmy uzależnienia i zawłaszczają one wszystkie sfery jego funkcjonowania.

4. Uzależnienie uszkadza także sferę duchowości, rozumianej jako sfera wartości i dążeń człowieka. Z tego wynika konieczność uporządkowania w terapii równie sfery duchowej funkcjonowania człowieka. W tej dziedzinie decyzja o dokonaniu zmian jest bardzo osobistą decyzją człowieka, wskazane jest jednak pokazanie pewnych dróg radzenia sobie.  W trakcie terapii możliwe jest głównie wskazanie pewnych kierunków, w jakich potencjalnie może następować zmiana.

5. Uzależnienie jest  chorobą chroniczną, postępującą i potencjalnie śmiertelną, z czego wynika w przypadku rozpoczęcia pomagania osobie uzależnionej konieczność bezwzględnego zajęcia się w pierwszym rzędzie leczeniem uzależnienia.

6. Na skutek długotrwałego działania mechanizmów choroby uzależnieni na ogół doznają   szkód w sferze psychologicznej, społecznej i fizycznej, uniemożliwiających czerpanie satysfakcji z życia i wnoszenie efektywnego wkładu do życia społecznego i zawodowego podstawowym celem leczenia jest przywrócenie zdolności adekwatnego funkcjonowania w społeczeństwie i czerpania satysfakcji z życia na skutek własnej, konstruktywnej aktywności.

7. Drogą do tego celu jest:

• wypracowanie stabilnej abstynencji;

• rozbrajanie psychologicznych mechanizmów podtrzymujących uzależnienie;

• poprawa umiejętności społecznych;

• rozwiązanie własnych problemów emocjonalnych i osobowościowych;

• praca nad hierarchią wartości.

8. Podstawowym sposobem umożliwiającym człowiekowi uzależnionemu skuteczne zdrowienie jest psychoterapia - metody farmakologiczne mają wpływ podtrzymujący i/lub uzupełniający. Natomiast farmakoterapia ma podstawowe znaczenie w leczeniu alkoholowych zespołów abstynencyjnych lub szkód zdrowotnych związanych z nadużywaniem alkoholu.  Terapeuta uzależnień musi być przygotowany do współpracy z lekarzami, orientować się w szkodach zdrowotnych i ich objawach tak, aby móc skierować pacjenta do specjalisty. Uzależnienie powstaje na ogół na bazie wcześniej istniejących problemów przystosowawczych, emocjonalnych lub osobowościowych chociaż przyczyniają się do jego powstania również czynniki genetyczne i biologiczne.  Z tego wynika potrzeba udzielania pacjentowi pomocy nie tylko w zakresie problemów związanych z samą istotą uzależnienia, (takich jak praca nad głodem, nad zapobieganiem nawrotom etc), ale także potrzeba pracy nad jego problemami przystosowawczymi, emocjonalnymi i osobowościowymi.

9. W naszym podejściu do współuzależnienia przyjmujemy, iż nie jest ono chorobą, ale problemem przystosowawczym. Tym nie mniej bycie członkiem ww. rodziny wywołuje szereg rozlicznych zaburzeń, często przedłużający się stan kryzysu psychologicznego, zaburzenia adaptacyjne, stan posttraumatyczny. Rozpoznaniem często spotykanym u osób wsółuzależnionych jest najczęściej F43 Członkowie rodzin z problemem alkoholowym mają jednak prawo do fachowej pomocy terapeutycznej w placówkach lecznictwa odwykowego. Zgodnie z art. 23. Ust 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości   członkowie rodziny osoby uzależnionej od alkoholu  dotknięci następstwami nadużywania alkoholu przez osobę uzależnioną, uzyskują w publicznych zakładach opieki zdrowotnej świadczenia zdrowotne w zakresie terapii i rehabilitacji współuzależnienia oraz profilaktyki. W przedkładanym programie prezentowane są różne koncepcje spotykane w podejściu do współuzależnienia, tzn. zarówno podejście do współuzależnienia jako do wyodrębnionego zaburzenia z zespołem objawów jak i współuzależnienie jako reakcja na stres a także podejście do współuzależnienia w ujęciu systemowym.

10. Zaprezentowano tu podstawy wiedzy na temat ról dzieci w rodzinie alkoholowej, syndromu DDA i podstaw pomagania ofiarom przemocy. Wiedza z ww. zakresów jest użyteczna dla terapeuty uzależnień, jednak szersze jej rozwijanie musi być przedmiotem odrębnych szkoleń.

11. Program zakłada brak możliwości powrotu do picia kontrolowanego, a więc konieczność zachowania przez osoby po leczeniu abstynencji, jako warunku powrotu do zdrowia.

12. Miarą efektywności terapii jest z jednej strony abstynencja pacjenta, z drugiej jednak wskaźniki poprawy funkcjonowania zarówno w wymiarze psychologicznym, mierzone adekwatnymi inwentarzami psychologicznymi, jak i wskaźniki społeczne, takie, jak powrót do pracy, rozwiązanie problemów rodzinnych, wyeliminowanie konfliktów z prawem na tle nadużywania alkoholu.

13. Założono, że osoby mające pomagać terapeutycznie innym muszą sprawnie funkcjonować w relacjach interpersonalnych, umieć skutecznie nawiązywać satysfakcjonujące relacje z ludźmi,  zdobyć umiejętność dobrego rozumienia siebie i innych oraz udzielania skutecznego wsparcia psychologicznego. Jest to nauka poprzez własne doświadczenie w relacjach z grupą. Dlatego też do programu wprowadzono trening interpersonalny i intrapsychiczny. Dzięki pracy w grupie uczestnicy treningu uzyskują większą umiejętność świadomego doświadczania własnych myśli, uczuć, pragnień oraz analizy własnych zachowań. Zwiększenie świadomości własnego stanu psychicznego sprzyja poprawie relacji z innymi ludźmi. Szkolenie to ukierunkowane jest również na poprawę  samooceny i poczucia sprawczości uczestników oraz przejęcie przez nich odpowiedzialności za własny rozwój.

14. Założono, że oprócz szczegółowej wiedzy dotyczącej samego uzależnienia i metod terapii pracownicy lecznictwa odwykowego muszą posiadać wiedzę na temat istoty pomagania,  doskonalić praktyczne umiejętności udzielania wsparcia psychologicznego, muszą posiadać wiedzę i umiejętności z zakresu specyfiki kryzysu, rodzajów kryzysu, metod i form pomagania człowiekowi w kryzysie, muszą rozumieć procesy zachodzące w grupie terapeutycznej i posiadać ogólne umiejętności prowadzenia grup, posiadać wiedzę z zakresu psychopatologii, zaburzeń osobowości oraz czynników mających wpływ na powstawanie tych zaburzeń.